Brama do gorszego świata / Gateway to the off world

Za bramą czai się bieda, która razem ze strachem pije najtańszą wódkę...

Kamienica w centrum miasta [Tenement house in the center of the city]
| Minolta Dynax 800si | MAF 24/2,8 | Ilford XP2 400 | f/4,5 |

Willa "Milusin"

Willa "Milusin" położona w Grodzisku Mazowieckim przy ul. 3 Maja, to pamiątka po czasach świetności Grodziska, kiedy bogaci Warszawiacy przyjeżdżali na letnisko lub do sanatorium doktora Bojasińskiego. To jeden z lepiej zachowanych drewnianych budynków z przełomu XIX i XX w. Willa w dwóch odsłonach - zimowej i jesiennej.

Dworek Skarbków

Pisałem już o Dworku Skarbków, a właściwie Mokronoskich, bo to za ich czasów powstał ten budynek. Dzisiaj jeszcze kilka świeżych fotek. Projekt GMwBW trwa :-)

Minolta Dynax 800si + MAF 24/2,8, negatyw Ilford XP 400, skaner Minolta DualScan II

Grodziski "wieżowiec" - czyli GMwBW

Grodziskie zaułki. Ciąg dalszy projektu GMwBW. Przedwojenna kamienica z początków XX w.  z pierwszego i drugiego zdjęcia była swego czasu najwyższym budynkiem w mieście. Budynek znajduje się na rogu ul. 11. Listopada (d. Błońska) i Harcerskiej. Inne budynki przy ul. Harcerskiej na 3 zdjęciu.

Minolta Dynax 800si + MAF 24/2,8 i MAF 50/2,8, negatyw Ilford XP 400

Sztetl Grodzisk

Temat Żydów w Grodzisku wywołuje dużą dyskusję wśród mieszkańców Grodziska. W 2010 r. na stronie obiektyw.info ukazał się artykuł R. Augustaniaka pt. Żydzi w Grodzisku, który wywołał małą burzę. Pojawiły się zarzuty, że po antysemityzmie pojawił się filosemityzm, że autor zbytnio podkreśla rolę żydowskich mieszkańców miasteczka w jego rozwoju. Nie wchodząc w dyskusję warto jednak podkreślić,że Żydzi od dawna stanowili znaczną część mieszkańców. Zapewne miał na to wpływ fakt, że w odróżnieniu od okolicznych miejscowości na Mazowszu, w Grodzisku nie obowiązywało prawo De non tolerandis Iudeis, które zabraniało przebywania Żydom w obrębie miasta choćby jednej tylko doby. Ksiądz Mikołaj Bojanek w pracy Kościół i parafia w Grodzisku, wydanej w 1917 r., podaje że Żydzi zamieszkiwali w Grodzisku „z górą 500 lat”. W 1797 r. w Grodzisku mieszkało 125 Żydów (51,2 % ogółu mieszkańców), w 1800 r. - 301 (82,9 %). Dwadzieścia lat później w mieście żyło już 444 wyznawców judaizmu, stanowiąc aż 89,2% grodziszczan. Taka sytuacja musiała prowadzić do konfliktów, zwłaszcza, że Grodzisk w tamtym czasie był miastem prywatnym. Długo trwał spór między dziedzicem i Żydami o opłaty za dzierżawiony grunt, rozstrzygnięty dopiero wyrokami sadowymi.
Wraz z rozwojem przemysłowym miasta zmianie uległy proporcje między ludnością żydowską a katolicką. Odsetek wyznawców judaizmu malał i w 1897 roku wynosił 76,5%. Żydzi migrowali do Warszawy.

Podczas I wojny światowej władze rosyjskie deportowały prawie 2000 Żydów, co stanowiło 2/3 mieszkańców. W 1921 r. w Grodzisku mieszkało 2756 osób wyznania mojżeszowego, stanowiąc zaledwie 24,5% grodziszczan.
Podczas II wojny światowej w mieście utworzono getto, do którego przywożono również Żydów z całej Polski. W lutym 1941 przebywało w nim około 6 tys. osób. W dniach 12-20 lutego 1941 r. nastąpiła likwidacja getta w Grodzisku. Jego mieszkańcy zostali wywiezieni do getta w Warszawie, a następnie do obozu zagłady w Treblince... Pozostał kikrut...

I w ramach podsumowania:
Do niedawna na Grodziszczan mówiło się "Żydzi", a Grodzisk nazywano "żydowskim miasteczkiem" - Sztetl Grodzisk

Pisząc ten tekst korzystałem ze stron:
Społeczność żydowska przed 1989 w Grodzisku Mazowieckim  (Wirtualny Sztetl)
Robert Augustyniak - Żydzi w Grodzisku (Obiektyw.info)

Zdjęcia grodziskiego kirkutu zrobione aparatem Minolta Dynax 800si z obiektywami MAF 28-135/4-4,5 i MAF 70-210/4 na negatywie Ilford XP400 super